باب پنجاهم « 1 » : در نقرس و حدبه « 2 » كه آن را كنج « 3 » گويند و درد مفاصل و عرق النسا و درد ورك « 4 » اين همه « 5 » رنجها « 6 » يكى است « 7 » . آنچه « 8 » در پيوندهاى « 9 » انگشتان پاى ريزد ، آن را نقرس گويند و آنچه در حقهء ران ريزد آن را درد ورك گويند « 10 » و آنچه بر سرين و « 11 » ران فرود آيد يا « 12 » پس ساق ، آن را عرق النسا گويند و آنچه در « 13 » مهره‌هاى پشت فرو ريزد « 14 » ، آن را « 15 » حدبه « 16 » گويند و آنچه در دستها و زانوها « 17 » فرو ريزد « 18 » ، آن را درد « 19 » مفاصل گويند . علاج : اگر اين رنجها از مادهء خون بود ، اول استفراغ خون بايد كردن از جانب مخالف . و « 20 » پس از دو روز يا سه روز قى بايد فرمودن « 21 » و از آب سرد « 22 » و ميوه‌ها خوردن « 23 » . و جماع كردن پرهيز فرمايند « 24 » و به مطبوخ هليله و مطبوخ سورنجان « 25 » استفراغ « 26 » فرمودن « 27 » و « 28 » غذا

--> ( 1 ) . س : - پنجاهم ؛ م : + از مقالهء دوم . ( 2 ) . س و م : جذبه ؛ ل : جدبه ؛ حدبه : گوژپشتى ( لغتنامه ) . ( 3 ) . س : كيج ؛ كنج : به ضم اول ، گوژپشت ( لغتنامه ) . ( 4 ) . س : دورك ؛ ورك : به فتح اول و ثانى ، در عربى كفل و سرين را گويند . ( برهان قاطع ) . ( 5 ) . ل : - همه . ( 6 ) . م : دردها ؛ ل : + همه . ( 7 ) . ل : باشد . ( 8 ) . م : اما آنچه . ( 9 ) . س : پيوند . ( 10 ) . س و ل : - و آنچه در حقه . . . گويند . ( 11 ) . ل : + بر . ( 12 ) . س : تا . ( 13 ) . ل : به . ( 14 ) . م : فرود آيد . ( 15 ) . س : - آن را . ( 16 ) . س و م : جذبه ؛ ل : جدبه . ( 17 ) . ل : زانو . ( 18 ) . م : فرود آيد . ( 19 ) . س و م : - درد . ( 20 ) . س : - و . ( 21 ) . م : فرمود . ( 22 ) . ل : سردها ؛ م : + خوردن . ( 23 ) . م : - خوردن . ( 24 ) . س : نمايد و به ؛ م : بايد فرمود و . ( 25 ) . سورنجان : « بيخى است شبيه به سير صحرايى ، سفيد و صنوبرىشكل ، بهترين آن در ظاهر و باطن سفيد و طعمى شيرين دارد . طبيعت آن گرم و خشك است . با صبر تواما در دردهاى مفصلى ، نقرس و عرق النساء استعمال مىشده است » ( قانونچه ، ص 187 ، توضيحات مترجم ) ؛ « به ضمن سين و سكون واو و كسر را و سكون نون و فتح جيم . » ( مخزن الادويه ) ؛ ر . ك : اختيارات بديعى ، ص 238 . ( 26 ) . م : + بايد . ( 27 ) . س : كردن . ( 28 ) . م : - و .